Table of Contents
Sharing by Hàng Hóa Futures, 2023 12 02,
Hạn hán kỷ lục tại rừng mưa Amazon đã ảnh hưởng trực tiếp đến Raimundo Leite de Souza vào một buổi sáng tháng Mười, ông cho biết, khi ông tỉnh dậy và phát hiện ra dòng suối chảy phía sau nhà mình đã cạn đi gần một foot qua đêm, khiến chiếc thuyền nhẹ của ông bị mắc kẹt trên bãi lầy.
Theo thời gian trôi qua, Souza nói, cá chết trôi dạt vào bờ sông Jaraqui, một nhánh của sông Rio Negro. Các loài gặm nhấm quẫy đạp trong bùn tìm kiếm nước. Xác cá sấu và rắn cobra được tìm thấy trong rừng.
Cuối cùng, Souza, một chủ nhà trọ và là người đứng đầu cộng đồng tại Bela Vista do Jaraqui, cho biết ông đã tập hợp khoảng hai mươi người hàng xóm để khoan một giếng nước sâu 60 mét ngay tại trung tâm lưu vực nước ngọt lớn nhất thế giới.
"Trong 37 năm qua, tôi chưa bao giờ thấy điều gì như thế này xảy ra với dòng suối của chúng tôi," ông nói.
Bị thúc đẩy bởi biến đổi khí hậu, hạn hán đang bao trùm miền Bắc Brazil, Guyana, Suriname, Guiana thuộc Pháp và một số phần của Venezuela và Colombia đã làm cho sông Amazon và bốn nhánh sông lớn nhất của nó cạn kiệt đến mức thấp nhất trong ít nhất nửa thế kỷ qua.
Hạn hán đã giết chết những con cá heo sông đang trong tình trạng nguy cấp và gây ra những vụ sụt lở bờ sông chết người. Với việc các con sông là trục chính của hệ thống giao thông vận tải khắp khu vực Amazon, hạn hán đã làm gián đoạn việc tiếp cận thực phẩm và dược phẩm ở hàng chục thành phố. Và, tại một trong những nước sản xuất thực phẩm hàng đầu thế giới, hạn hán đã làm giảm tới 10 triệu tấn so với dự báo ban đầu cho vụ mùa đậu nành của năm sau.
Đối với khí hậu toàn cầu, hạn hán cũng có thể làm tăng gấp đôi tỷ lệ tử vong của những cây lớn nhất trong rừng mưa, giải phóng một lượng lớn carbon làm ấm khí hậu mà chúng tích trữ trong gỗ, theo các nhà khoa học.
Rừng mưa Amazon, khu rừng mưa lớn nhất thế giới, được các nhà khoa học coi là một pháo đài chống lại biến đổi khí hậu vì thảm thực vật dày đặc của nó hấp thụ carbon và giải phóng oxy.
"Tôi cảnh báo, ngay cả khi chúng ta không chặt hạ thêm một cây nào nữa, Amazon có thể đạt tới điểm không thể quay đầu," Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva cảnh báo tại hội nghị thượng đỉnh về khí hậu COP28 của Liên Hợp Quốc vào thứ Sáu.
Tình hình tồi tệ nhất có thể vẫn chưa đến, với những dự đoán từ các chuyên gia về một đợt hạn hán còn khốc liệt hơn vào năm sau.
Reuters đã phỏng vấn chín nhà khoa học, những người cho biết đợt hạn hán bắt đầu vào tháng Tư có khả năng làm suy yếu mùa mưa hàng năm đang diễn ra hiện nay và sẽ kéo dài cho đến mùa mưa kế tiếp vào cuối năm 2024.
Năm trong số những nhà khoa học đó nói rằng rừng Amazon có lẽ khó có thể hồi phục hoàn toàn trước đầu năm 2026, ít nhất là vì có thể cần đến hai mùa mưa lành mạnh để phục hồi độ ẩm bình thường cho đất rừng.
"Đây chỉ là phần mở đầu," Michael Coe, giám đốc chương trình nhiệt đới tại Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu Woodwell ở Hoa Kỳ, và là một trong những nhà khoa học kỳ vọng rằng hậu quả của đợt hạn hán sẽ kéo dài đến năm 2026 nói. "Chúng ta hiện tại mới chỉ bắt đầu."
Năm nhà nghiên cứu dự đoán sự phục hồi vào năm 2026 cho biết hậu quả của hạn hán có thể kéo dài còn lâu hơn nếu hiện tượng El Niño kéo dài.
Hiện tượng tự nhiên này gây xáo trộn thời tiết toàn cầu mỗi hai đến bảy năm, làm ấm nước ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương của Nam Mỹ và thu hút mưa về phía đó, trong khi làm giảm lượng mưa ở Amazon.
Bốn nhà khoa học cho biết việc dự đoán chính xác thời điểm rừng mưa sẽ hồi phục từ đợt hạn hán này là rất khó, do sự không chắc chắn trong mọi dự báo thời tiết dài hạn.
"CÚ ĐÚP"
Các nhà khoa học cho biết đợt hạn hán đang được gây ra bởi sự ấm lên ở Bắc Đại Tây Dương nhiệt đới và ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương của Nam Mỹ, những hiện tượng đang trở nên cực đoan hơn do biến đổi khí hậu. Ông Coe gọi đó là "cú đúp".
Mưa có xu hướng theo những khu vực nóng nhất của đại dương. Nước biển bốc hơi và được mang lên cao trong khí quyển bởi những dòng không khí tăng lên.
Nhiệt độ Bắc Đại Tây Dương đã tăng lên mức cao nhất từ trước đến nay vào tháng 8 và tháng 9, với nước ngoài khơi bờ biển Florida đạt nhiệt độ bồn tắm nước nóng 38,4 độ C.
Những vùng nước ấm hơn đó đã kéo dải mưa được gọi là Vùng Hội Tụ Liên Nhiệt Đới xa hơn về phía Bắc Mỹ và cách xa Amazon, khiến giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 10 - mùa khô của rừng rậm - còn khô hạn hơn trong năm nay.
Trong khi đó, những cơn mưa đáng lẽ sẽ đổ xuống Amazon bắt đầu từ tháng 11 đang bị suy giảm bởi ảnh hưởng của El Niño.
"Các mô hình khí hậu của chúng tôi đã cho thấy bạn sẽ có những siêu El Niño do sự nóng lên toàn cầu, đó là những gì chúng ta đang có bây giờ," nhà sinh thái học Philip Fearnside tại Viện Nghiên cứu Quốc gia về Amazon nói.
Thiếu mưa đang làm cạn kiệt đất sâu dưới rừng Amazon và độ ẩm đó khó có thể nạp lại cho đến khi mưa lớn trở lại, vào khoảng tháng 11 năm sau, các nhà khoa học nói với Reuters.
"Trong 15 năm qua, đây có lẽ là đợt "hạn hán của thế kỷ" lần thứ tư trên Amazon", Henrique Barbosa, nhà vật lý nghiên cứu các khu rừng nhiệt đới tại Đại học Maryland, Baltimore nói. “Điều này tồi tệ hơn nhiều so với những đợt hạn hán trước đây”.
"VƯỢT QUÁ KHẢ NĂNG CHỊU ĐỰNG CỦA CƠ SỞ HẠ TẦNG"
Đợt hạn hán đã gây tàn phá trên một vùng rộng lớn - lớn hơn Tây Âu - dựa vào các con sông của nó để lấy thực phẩm, giao thông và thương mại.
Bang Amazonas của Brazil, nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp công cộng vào tháng 9, và đã cung cấp nước uống cũng như hơn 1.000 tấn gạo, đậu và các nhu yếu phẩm thiết yếu khác bằng đường hàng không và các tàu nhỏ hơn có thể điều hướng trên vùng nước nông.
Bang đã triển khai trực thăng để đưa bệnh nhân đến bệnh viện và thiết lập học từ xa cho khoảng 7.000 học sinh không thể đến trường.
Chính phủ liên bang Brazil đã cam kết 628 triệu real (129 triệu đô la Mỹ) cho cứu trợ, bao gồm nguồn cung cấp y tế, tăng cường chống cháy rừng và nạo vét để thuận tiện cho giao thông đường thủy, với kế hoạch nạo vét nhiều hơn vào năm sau.
"Vấn đề chúng tôi đang đối mặt bây giờ là thích ứng với những thay đổi khí hậu này, và chi phí vẫn còn không thể tưởng tượng được," Bộ trưởng Môi trường bang Amazonas Eduardo Taveira nói trong một cuộc phỏng vấn ở thủ phủ bang Manaus.
Bên ngoài, khói từ các vụ cháy rừng làm mờ đường chân trời.
"Một năm bất thường - hoặc có lẽ hai, ba năm liên tiếp - nó bắt đầu vượt quá khả năng chịu đựng của cơ sở hạ tầng của chúng tôi," ông Taveira nói.
Các chi phí kinh tế đối với Brazil, nền kinh tế lớn thứ 11 thế giới, đang gia tăng.
Ở Itacoatiara, gần nơi hợp lưu của sông Amazon và sông Madeira, một phần của cảng trị giá 15 triệu đô la đã sụp đổ vào tháng 10 khi đất khô, lỏng lẻo nhường chỗ, chỉ 5 năm sau khi khánh thành.
Cảng Manaus ghi nhận mực nước thấp nhất trong 121 năm, làm gián đoạn việc tiếp cận của các tàu container trong hơn 50 ngày.
Các dây chuyền lắp ráp tại khu thương mại tự do Manaus, nơi Honda, LG và các công ty khác lắp ráp hàng tiêu dùng từ các bộ phận nhập khẩu đã ngừng hoạt động. Công ty điện tử Positivo Tecnologia POSI3.SA đã cắt giảm dự báo doanh thu năm 2023 từ 15-35%, cảnh báo về việc gián đoạn giao hàng cho mùa Giáng sinh.
Những chiếc sà lan chở hơn 40% lượng ngũ cốc xuất khẩu của Brazil tới các cảng phía bắc đã hoạt động ở mức nửa công suất.
Tại vùng nông thôn, hạn hán đã buộc nhiều nhà sản xuất chỉ trồng một vụ mùa thay vì hai vụ như thường lệ, làm giảm hàng triệu tấn dự báo sản lượng đậu tương và ngô cho năm tới.
NGUY CƠ ĐỐI VỚI NHỮNG GÃ KHỔNG LỒ
Rừng cũng đang bị đẩy đến giới hạn của nó, các nhà khoa học nói. Cây cối, bị stress bởi điều kiện nóng và khô, đang rụng nhiều lá hơn và để lại nhiều mảnh vụn trên mặt đất để nuôi dưỡng các đám cháy rừng.
"Đó chỉ là sự kết hợp hoàn hảo cho một bữa tiệc nướng lớn của Amazon," Paulo Brando, một nhà sinh thái học tại Đại học Yale nói.
Những đợt hạn hán nghiêm trọng và lặp đi lặp lại ảnh hưởng đến mức độ ẩm sâu trong đất nơi những cây lớn nhất đâm rễ của chúng.
Sự mất mát của những gã khổng lồ trong rừng có thể đẩy rừng nhanh chóng vượt qua điểm không thể quay trở lại, dẫn đến việc diệt vong của những khu rừng lớn, ông nói.
Brando ước tính rằng tỷ lệ tử vong bình thường của cây lớn có thể tăng gấp đôi lên 3% hoặc nhiều hơn trong những năm hạn hán cực đoan - điều này có thể có ảnh hưởng lớn đến lượng khí thải nhà kính toàn cầu.
"Cây cối lớn, nếu chúng bắt đầu chết với tỷ lệ cao hơn, chúng chứa đựng phần lớn carbon," Brando nói.
Nếu điều kiện hạn hán trở nên vĩnh viễn với biến đổi khí hậu, như một số mô hình khí hậu dài hạn đề xuất, sinh quyển Amazon có thể mất từ một phần sáu đến một nửa diện tích của nó, hoặc từ 1 triệu đến 3 triệu kilômét vuông (386,000 đến 1.2 triệu dặm vuông), theo các mô phỏng máy tính do Barbosa thực hiện.
Điều đó sẽ thải ra lượng lớn khí carbon dioxide, góp phần vào biến đổi khí hậu và xóa sổ một lượng lớn các loài thực vật và động vật chỉ có ở Amazon.
"Những tác động mà chúng ta đang thấy trong năm nay, nếu chúng tiếp tục tồn tại, đó sẽ là một thảm kịch," Barbosa nói.
